محمد خزائلى

25

شرح بوستان ( فارسى )

ششصد و بيست و سه و ششصد و سى و سه صاحب كتابهاى « عوارف المعارف » و « جذب القلوب الى مواصلة المحبوب » و « اعلام الهدى بعقيدة اهل التقى » و « رشف النصائح الايمانيه » و « كشف الفضائح اليونانيه » مرشد و هم‌سفر سعدى شيراز است و شيخ اجل از او در بوستان دو اندرز ياد كرده است . 8 - شاعر بزرگ عرب احمد بن طيب متنبى كه بسيارى از ابيات وى در زبان تازى در حكم مثل سائر شده است ، مضامين اشعار او را در بوستان مىبينيم . بعلاوه مضمون چند بيت از ابو العلا ، احمد بن سليمان معرى و ديگر شعراى عربىزبان ، در خلال ابيات بوستان به چشم مىخورد كه در تعليقات به هريك از آنها اشارت رفته است . 9 - حكيم ابو القاسم فردوسى ؛ بزرگترين حماسه‌سراى زبان فارسى و ايجادكنندهء شاهكار جهانى شاهنامه . سعدى عليه الرحمة ، گذشته از آنكه به اقتفاى وى وزن بحر متقارب مثمن مقصور يا محذوف براى كتاب خويش انتخاب فرموده و جاى بجاى به شيوهء مرضيه وى زبان به اندرز گشوده است ، در باب تسليم و رضا در مقام آن است كه بگفتهء خود در زمينهء شعر رزمى چالشى پيش گيرد و با فردوسى در اين ميدان دست و پنجه‌يى نرم كند ! اما چنان كه در تعليق يادآور شده‌ايم آن شيوهء شعر بر حكيم طوس ختم است و بس . ضمن داستان شبلى كه مور سرگشته را بجاى خود بازميگرداند ، اين بيت از شاهنامه تضمين شده است : چه خوش گفت فردوسى پاكزاد * كه رحمت بر آن تربت پاك باد ميازار مورى كه دانه‌كش است * كه جان دارد و جان شيرين خوشست 10 - حكيم ابو القاسم حسن بن احمد عنصرى ، متوفى به سال چهارصد و سى و يك يا چهارصد و سى و دو هجرى امير الشعراى دربار غزنوى و صاحب قصائد حكمى و نغز و مدايح پرمغز كه چند مثنوى به او نسبت ميدهند و شيخ اجل در بوستان يك بيت از عنصرى تضمين كرده و به احتمال قوى آن بيت از مثنويات اوست و بيت منظور اين است : چو از راستى بگذرى خم بود * چه مردى بود كز زنى كم بود جاى هيچ شبهه نيست كه شاعر پرمايهء شيراز ، ديوانهاى شعر بيشتر اسلاف را